हरिपरिवर्तिनी एकादशी आज, भगवान विष्णुको पूजा–आराधना गरिँदै

काठमाडौं । सनातन धर्मावलम्बीहरूले आज भाद्र शुक्ल पक्षको एकादशी तिथिका अवसरमा हरिपरिवर्तिनी एकादशी मनाउँदै छन्। यस एकादशीलाई वामन एकादशी तथा जयन्ती एकादशीका नामले समेत चिनिन्छ। धार्मिक तथा वैष्णव परम्परामा यस दिनलाई भगवान विष्णुको आराधना गर्ने महत्वपूर्ण दिनका रूपमा लिइन्छ।

पौराणिक मान्यताअनुसार आषाढ शुक्ल एकादशी अर्थात् हरिशयनी एकादशीका दिन भगवान विष्णु क्षीरसागरमा शयन गर्नुहुन्छ। त्यसपछि भाद्र शुक्ल एकादशीका दिन भगवान विष्णुले कोल्टे फेर्नुहुने विश्वास रहेकाले यस एकादशीलाई ‘हरिपरिवर्तिनी’ अर्थात् भगवान हरिले कोल्टे फेर्ने एकादशी भनिएको हो।

यस दिन भगवान विष्णुको पूजा, आराधना, व्रत तथा धार्मिक अनुष्ठान गर्ने परम्परा छ। व्रतालुहरूले बिहानै उठेर स्नान गरी शुद्ध भई भगवान विष्णुको प्रतिमा वा तस्बिरमा पूजा गर्ने, दीप प्रज्वलन गर्ने, तुलसी अर्पण गर्ने तथा विष्णु मन्त्र र स्तोत्र पाठ गर्ने गर्छन्।

हरिपरिवर्तिनी एकादशीमा श्रद्धालुहरूले आफ्नो क्षमता र परम्पराअनुसार निराहार वा फलाहार व्रत बस्ने गर्छन्। कतिपय भक्तजनले अन्न तथा अन्य खाद्य पदार्थ त्यागेर फलफूल, दूध तथा पानी मात्र सेवन गरी दिनभर भगवान विष्णुको भक्ति र स्मरणमा बिताउने गर्छन्।

एकादशीका अवसरमा पवित्र नदी, पोखरी तथा जलाशयमा स्नान गरी भगवान विष्णुको पूजा गर्ने चलन पनि रहेको छ। मन्दिर तथा धार्मिकस्थलमा भक्तजनको सहभागितामा विशेष पूजा, भजन–कीर्तन, कथा तथा धार्मिक प्रवचन हुने गर्छ।

शास्त्रीय मान्यताअनुसार हरिपरिवर्तिनी एकादशीको व्रत तथा भगवान विष्णुको श्रद्धापूर्वक पूजा–आराधना गर्नाले पाप नाश भई पुण्य प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ। यस दिन दान, धर्म, जप, ध्यान तथा धार्मिक कार्य गर्नु शुभ मानिन्छ।

हरिपरिवर्तिनी एकादशीलाई भगवान विष्णुसँग सम्बन्धित महत्वपूर्ण एकादशीमध्ये एक मानिन्छ। विशेषगरी वैष्णव सम्प्रदायका अनुयायीहरूले यस दिनलाई विशेष श्रद्धा र भक्तिपूर्वक मनाउने गर्छन्। धार्मिक मान्यतामा आधारित यी विश्वासहरू आस्थासँग सम्बन्धित भएकाले यसको फलसम्बन्धी दाबीलाई वैज्ञानिक प्रमाणका रूपमा नभई धार्मिक परम्परा र विश्वासका रूपमा लिइन्छ।

एकादशी व्रत बस्नेहरूले आफ्नो स्वास्थ्य अवस्था तथा चिकित्सकीय आवश्यकतालाई समेत ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ। वृद्धवृद्धा, बालबालिका तथा स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या भएका व्यक्तिले अनिवार्य रूपमा निराहार व्रत बस्नैपर्छ भन्ने हुँदैन।