आर्थिक स्वतन्त्रता सूचकांकमा नेपालको स्थान खस्कियो

काठमाडौं । आर्थिक स्वतन्त्रताको विश्वव्यापी सूचकांकमा नेपाल एक स्थान तल झरेको छ । समृद्धि फाउन्डेसन र क्यानडास्थित फ्रेजर इन्स्टिच्युटले सार्वजनिक गरेको ‘विश्व आर्थिक स्वतन्त्रताः २०२६ वार्षिक प्रतिवेदन’ अनुसार नेपाल १६५ देशमध्ये नेपाल ९०औँ स्थानमा पुगेको हो । गत वर्ष नेपाल ८९औँ स्थानमा थियो । यस वर्ष नेपालले १० मध्ये ६.५९ अंक प्राप्त गरेको छ । गत वर्ष नेपालको अंक ६.५८ थियो । अंकमा सामान्य सुधार भए पनि अन्य देशको तुलनामा नेपाल एक स्थान तल झरेको हो ।

प्रतिवेदनका अनुसार नेपालको आर्थिक स्वतन्त्रता मापन गरिने पाँच प्रमुख क्षेत्रमध्ये केहीमा सुधार र केहीमा गिरावट आएको छ । सरकारको आकारमा नेपाल ५१औँ स्थानमा छ । गत वर्ष ७.२९ अंकसहित ४९औँ स्थानमा रहेको नेपाल यस वर्ष ७.२५ अंकसहित ५१औँ स्थानमा झरेको हो । कानुनी व्यवस्था तथा सम्पत्तिमाथिको अधिकारको सुरक्षामा नेपाल ९६औँ स्थानमा छ । गत वर्ष ४.९२ अंकसहित ९१औँ स्थानमा रहेकोमा यस वर्ष अंक ४.८२ मा झरेको छ ।

स्वस्थ मुद्रामा पहुँचमा नेपालको अंक भने बढेको छ । गत वर्ष ७.३७ अंकसहित ९६औँ स्थानमा रहेको नेपाल यस वर्ष ७.५७ अंकसहित १०१औँ स्थानमा छ । त्यस्तै, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार गर्ने स्वतन्त्रतामा नेपालले सुधार गरेको छ । गत वर्ष ६.२१ अंकसहित १२६औँ स्थानमा रहेको नेपाल यस वर्ष ६.३९ अंकसहित ११७औँ स्थानमा पुगेको छ । नियमनतर्फ भने नेपाल ३७औँ स्थानबाट ५०औँ स्थानमा झरेको छ । गत वर्ष ७.१२ अंक रहेकोमा यस वर्ष ६.९० अंक प्राप्त गरेको छ । प्रतिवेदनमा समेटिएका पाँच प्रमुख क्षेत्र अन्तर्गतका २४ उपसूचकमा नेपाल सातवटामा माथि उक्लिएको छ । ६ वटा उपसूचकमा तल झर्दा ११ वटामा गत वर्षकै स्थानमा रहेको छ ।

विश्वव्यापी वरीयतामा एक स्थान तल झरे पनि नेपालको आर्थिक स्वतन्त्रताको समग्र अंक भने कोभिड–१९ महामारीका बेला आएको गिरावटबाट पूर्ण रूपमा सुधार भएको प्रतिवेदनले देखाएको छ । सन् २०१९ मा नेपालले ६.५२ अंकसहित ९८औँ स्थान हासिल गरेको थियो । सन् २०२० मा अंक घटेर ६.३१ पुगेपछि नेपाल १००औँ स्थानमा झरेको थियो । त्यसपछि नेपालको अंक क्रमशः सुधार हुँदै यस वर्ष ६.५९ पुगेको हो ।

समृद्धि फाउन्डेसनले नेपालमा १९औँ पटक विश्व आर्थिक स्वतन्त्रता सूचकांक प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेको हो । प्रतिवेदनअनुसार उच्च आर्थिक स्वतन्त्रता भएका देशमा बसोबास गर्ने मानिसको समृद्धि, राजनीतिक तथा नागरिक स्वतन्त्रता र औसत आयु तुलनात्मक रूपमा बढी हुने गरेको छ । सन् २०२४ मा आर्थिक स्वतन्त्रताको उच्च चतुर्थांश (२५ प्रतिशतमा) मा रहेका देशहरूको औसत प्रतिव्यक्ति आय ६५ हजार ५९६ अमेरिकी डलर रहेको थियो भने तल्लो चतुर्थांशमा रहेका देशहरूको औसत प्रतिव्यक्ति आय ९ हजार ५५२ डलर थियो । त्यस्तै, उच्च आर्थिक स्वतन्त्रता भएका देशको औसत आयु ८०.७ वर्ष रहेकोमा तल्लो चतुर्थांशमा रहेका देशको औसत आयु ६७.१ वर्ष रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

हङकङ शीर्ष स्थानमा

आर्थिक स्वतन्त्रताको विश्वव्यापी वरीयतामा हङकङ पहिलो स्थानमा रहेको छ । त्यसपछि स्विट्जरल्याण्ड, सिंगापुर, न्युजिल्याण्ड, अमेरिका, आयरल्याण्ड, डेनमार्क, अस्ट्रेलिया र मौरिसस रहेका छन् । शीर्ष १० को अन्तिम स्थानमा फिनल्याण्ड, नेदरल्यान्ड्स र बेलायत समान वरीयतामा छन् । सबैभन्दा कमजोर प्रदर्शन गर्ने देशमा प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कंगो, इजिप्ट, मलावी, अल्जेरिया, इरान, म्यानमार, लिबिया, सुडान, जिम्बाबे र भेनेजुएला रहेका छन् । भेनेजुएला अन्तिम स्थानमा छ । अन्य प्रमुख अर्थतन्त्रमा जापान १३औँ, जर्मनी १९औँ, फ्रान्स ३९औँ, भारत ८८औँ, चीन ११०औँ र रुस १४३औँ स्थानमा छन् ।

फ्रेजर इन्स्टिच्युटले आर्थिक स्वतन्त्रता सञ्जालसँगको सहकार्यमा प्रतिवेदन प्रकाशन गर्दै आएको छ । प्रतिवेदनले सरकारको आकार, कानुनी व्यवस्था तथा सम्पत्तिमाथिको अधिकारको सुरक्षा, स्वस्थ मुद्रामा पहुँच, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार गर्ने स्वतन्त्रता र नियमन गरी पाँच क्षेत्रमा देशहरूको आर्थिक स्वतन्त्रता मापन गर्छ । नेपालमा समृद्धि फाउन्डेसन यसको सह-प्रकाशक हो । फ्रेजर इन्स्टिच्युटका आर्थिक स्वतन्त्रतासम्बन्धी अनुसन्धान अध्यक्ष फ्रेड म्याकमहोनले मानिसलाई आफ्ना अवसर खोज्न र आफ्ना निर्णय आफैँ गर्न स्वतन्त्रता भएको समाज बढी समृद्ध, सुखी र स्वस्थ हुने बताएका छन् ।

प्रमुख पाँच क्षेत्रमा नेपालको स्थिति

-सरकारको आकारःअघिल्लो प्रतिवेदनको ४९औँ स्थान (७.२९ अंक) बाट घटेर ५१औँ स्थान (७.२५ अंक)

-कानुनी व्यवस्था तथा सम्पत्तिमाथिको अधिकारको सुरक्षाः अघिल्लो प्रतिवेदनको ९१औँ स्थान (४.९२ अंक) बाट घटेर ९६औँ स्थान (४.८२ अंक)

-स्वस्थ मुद्रामा पहुँचः अंकमा वृद्धि भए पनि वरीयता ९६औँ स्थान (७.३७ अंक) बाट घटेर १०१औँ स्थान (७.५७ अंक)

-अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार गर्ने स्वतन्त्रताः १२६औँ स्थान (६.२१ अंक) बाट बढेर ११७औँ स्थान (६.३९ अंक)

-नियमनः ३७औँ स्थान (७.१२ अंक) बाट घटेर ५०औँ स्थान (६.९० अंक) प्रतिवेदनमा अध्ययन गरिएका पाँच प्रमुख सूचक अन्तर्गतका २४ वटा उप-सूचकहरूमध्ये नेपाल सात वटामा माथि उक्लिएको, ६ वटामा तल झरेको र ११ वटामा गत वर्षकै स्थानमा कायम रहेको छ ।हिमालय टाइम्स