फागुण १४, २०८० सोमबार February 26, 2024

राष्ट्रसेवक कुटिने क्रमभंगता कहिले हुन्छ सरकार ! : श्यामप्रसाद मैनाली

मुखमा नीलडाम लिएर उपचार गराएर प्रजिअ उनको सरुवा भएको स्थानमा हाजिर हुन पुगेको घटनाबारे सरोकारवाला कोही बोलेनन्

शेयर गर्नुहोस:
फन्ट परिवर्तन गर्नुहोस:

प्रारम्भ

मुलुक सधैं दण्डहीनताबाट आक्रान्त छ । सरकारी सेवामा लामो समयको अनुभव आर्जन गर्दा दण्डहीनताको अवस्था अत्यन्त नाजुक बन्दै गएको अनुभूति भएको छ । यो क्रम लोकतान्त्रिक कालदेखि गणतन्त्र कालसम्म आइपुग्दा अझै समस्याग्रस्त बन्दै गएको अवस्था छ । यस सन्दर्भमा पञ्चायती कालका केही स्मरण गर्नु उपयुक्त हुन्छ । द्वितीय श्रेणीमा पदोन्नति भएपश्चात मेरो पदस्थापन गृह मन्त्रालयमा भयो । त्यस समय पञ्चायती कालका खुँखार मण्डलेको पहिचान बनाएका व्यक्ति गृहमन्त्री थिए । हामी हुनेवाला र भइराखेका प्रमुख जिल्ला अधिकारीहरू सामुन्ने उनको धुवादार अभिव्यक्ति आइराखेको थियो । उनी भन्दै थिए यस मुलुकमा एक जना रापंस (राष्ट्रिय पञ्चायत सदस्य), एक जना दरबारको उच्चपदस्थ व्यक्तिको समर्थन र सद्भाव प्राप्त गर्नुहोस् । तपाईंलाई सात खत माफ हुन्छ । बलात्कार गर्नुहोस्, पुरस्कृत हुनुहुन्छ । ज्यान मार्नुहोस् विभूषित हुनुहुनेछ । गृहमन्त्रीको कुर्सीमा बसेर यस प्रकारको गलत र आपराधिक अभिव्यक्ति उनले दिँदा मानौं प्रजिअलाई निर्देशन दिइराखेको अनुभूति भइराखेको थियो । आफैंलाई कस्तो मन्त्रीको मातहतमा काम गर्न आइएछ ? भन्दै आत्मग्लानी भएको थियो । यस दृष्टान्तबाट पञ्चायती कालको अपराधको अवस्था स्पष्ट हुन्छ । यो क्रम आज त झन् बढ्दै गएको छ ।

प्रतिनिधि घटनाहरू

त्रिभुवन विमानस्थलमा अध्यागमनका कर्मचारीमाथि प्रहरीले शारीरिक आक्रमण गर्दा अध्यागमन अधिकृतले पनि प्रहरीमाथि लात्ती प्रहार गरेछन् । अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा देखिएको ताण्डव नृत्यले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा नेपालको नयाँ पहिचान कस्तो होला ? सोचनीय छ । यो अवस्था एकाएक विकास भएको होइन, धेरै लामो समयदेखि अपराधीहरूलाई दिइएको अभयदानको परिणाम हो । यस्ता घटनाका अपराधीहरूलाई जनतालाई छकाएर उन्मुक्ति दिन सरकार तल्लीन छ । केही घटनाक्रमले यही यथार्थतालाई पुष्टि गरेको छ । पञ्चायती कालमा एक कर्मचारीका दुई छोरीको लास पोखरामा फेला परेको थियो । नमिता र सुनिता नाम भएका यी दुई बालिकाहरूको बलात्कारपश्चात हत्या गरिएको आशंका त्यस समय भएको थियो । हालसम्म पनि अपराधीहरू भेटिएका छैनन् । जनस्तरमा अपराधी चिनिइसकेको दाबी गरिँदै छ । राजतन्त्रको दवदवा भएको समयमा मदिरा सेवन गरेर अन्धाधुन्द गाडी चलाउँदा एक गुरुङ थर भएका व्यक्तिलाई मृत्यु वरण गर्न बाध्य पारिएको थियो ।

त्यो गाडीको चालक पनि नेपालीहरूले पहिचान गरेका छन् । २०४६ सालपश्चात् पनि यो क्रम रोकिएन । जनताले केही आशा गरेका तत्कालीन नेता मदन भण्डारी चढेको गाडी त्रिशूली नदीमा खस्यो । उनी मृत अवस्थामा भेटिए । चालक सकुशल रहेको यस घटना घटेको धेरै वर्षपश्चात चालकलाई दिन दहाडै लखेटीलखेटी मारियो । एमालेका शीर्षस्थ नेतृत्वमा रहनेहरूबाट मदन भण्डारीको हत्यारा पहिचान भएको आफ्नो दल सत्तामा पुगेपछि कारबाही गरिने स्पष्ट उद्घोष पनि नभएको होइन । दल मात्र सत्तामा पुगेको होइन, उनै कारबाही गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्ने नेता नै यस मुलुकको प्रधानमन्त्री बने । मदनकी धर्मपत्नी नै यस मुलुकको राष्ट्रपति भइन् । यस घटनाका दोषीहरूमाथि कारबाही गर्ने प्रयाससम्म पनि भएन । आफ्नै पतिको हत्यारा पहिचान गर्न समय खर्चिनेतर्फ पत्नी राष्ट्रपति हुँदासम्म पनि प्राथमिकतामा पर्नसकेन । निर्मला हत्या प्रकरण नेपालीहरूको मानसपटलमा ताजै छ । ठुलै पदाधिकारीको सन्तति यस अपराधमा संलग्न रहेको आशंका नेपाली जनताले गरिराखेका छन् । नयाँ राजनीतिक दलले पनि यसलाई जनतामा जाने एजेन्डा दिई सस्तो लोकप्रियता आर्जन गर्ने प्रयास भयो, तर अपराधीको पहिचान हुनसकेको छैन ।

नेपालका राजाको वंश नै विनाश गरियो । राजा सेनाको घेराभित्रै मारिए । तत्कालीन सेनापतिले दरबारको सुरक्षा गर्ने जिम्मेवारी सेनाको नभएको टिप्पणी निर्लज्ज तरिकाले गरे । आजसम्म यति ठूला अति विशिष्ट व्यक्तित्वको हत्याको रहस्य गर्भमै छ । कर्मकाण्डी प्रतिवेदन दिन लगाई यस घटनालाई थामथुम गरियो । स्व. राजा वीरेन्द्रका सन्ततिहरूको मात्र विनाश गरी केही सन्देश प्रवाह गर्न खोजिएको अनुभूति हुन्छ । यस प्रकारको बीभत्स हत्यामा गम्भीरतापूर्वक अनुसन्धान नै गरिएन । यसबाट धेरै प्रकारका आशंकाहरू जनतामा उजागर भएका छन् । घटनास्थल सुरक्षित राख्ने कामसम्म पनि भएन, यसको विपरीत प्रमाण लोप गराउने कार्यसमेत भएको सूचना प्राप्त हुन आएको छ ।

ट्रेड युनियनहरूलाई बेवास्ता गर्न नसक्ने गृहमन्त्रीमा प्रहरीलाई पनि ठीक दूरीमा राख्ने क्षमता र हैसियत देखिँदैन

अब चर्चा गरौं, कर्मचारीहरू असुरक्षित रहेको तर्फ । स्तम्भकार गृह मन्त्रालयमा पोस्टिङ भएपश्चात मेरो पदस्थापन कपिलवस्तु जिल्लामा भएको थियो । मैले अफिस सम्हाल्नु केही समयपूर्व त्यस जिल्लामा एक घटना घटेको रहेछ । जनसम्पर्क अधिकारी डीएसपीले कामु प्रजिअलाई अस्पताल भर्ना हुनुपर्ने परिस्थति बनाई शारीरिक आक्रमण गरेका रहेछन् । केही समय अस्पताल बसेर कामु प्रजिअले आफ्नो काम थालेछन् । सुरक्षासम्बन्धी कार्यमा आफैंलाई रामधुलाइ गर्ने जनसम्पर्क अधिकारीसँगै सहकार्य गर्नुपर्ने स्थिति रहेछ । गृह मन्त्रालयले यस’boutमा चासो नै लिएको पाइएन । सम्पूर्ण जिल्लाको शान्ति सुरक्षाको जिम्मा लिएर बसेको अधिकारी आफैं असुरक्षित बनेर बस्दा त्यस्ता प्रजिअबाट नागरिकले के आशा गर्ने होला ? नागरिकहरू नै असुरक्षित रहेको अवस्था त्यस समय सहजै त्यस जिल्लामा अनुभूति गर्न सकिने अवस्था थियो । प्रजिअलाई जिल्ला विकास समितिका सभापतिले शारीरिक आक्रमण गरेको घटना पनि छ ।

मुखमा नीलडाम लिएर प्रजिअ उपचार गराएर उनको सरुवा भएको स्थानमा हाजिर हुनपुगे । सभापतिमाथि राजनीतिक दलले पनि केही कारबाही गरेन । सरकार पनि मौन रह्यो । कुटाइ पाउने प्रजिअ नै दण्डित भए । उनलाई सरुवा गरेर मनोवल गिराउने कार्य भयो । किनकि, सभापतिकै दल सरकारमा थियो । एक राज्यमन्त्रीबाट पर्सा जिल्लाका प्रजिअ कुटिए । रामो अवस्थाको महँगो गाडीबाट उनको सवारी चलाउने व्यवस्था मिलाई प्रजिअ आफैं अघि–पछि लागेर नहिँडेको भन्दै उनलाई हातपात गरिएको थियो । सत्ताको भागबन्डा र संसद्मा रहेको गणितीय हिसाबका आधारमा ती मन्त्रीलाई स्पष्टीकरण सोधनी गर्ने कार्यसम्म पनि सरकारले गरेन । किनकि, सत्ता नै धरापमा पर्नसक्ने अवस्था देखियो । यसबाट तथाकथित जनप्रतिनिधिको आवरणमा रहनेहरूको मनोवल बढ्दै गयो । यस अवस्थामा सुधार ल्याउन सरकारले तदारुकता कहिल्यै पनि देखाएन ।

त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा घटेको घटनाको अन्तर्य

हाम्रो मुलुक कसरी चलिरहेको छ ? बुझ्न विशेषगरी त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र प्रजिअका रूपमा काम गर्नुपर्ने हुन्छ । चाल्र्स शोभराजले हातीसमेत सहजै छिराउनसक्ने चुनौती दिएको विमानस्थल हो, त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल । कुनै समय गृहमन्त्रीकै संलग्नतामा प्रहरीसमेतको मिलिभगतमा तस्करी हुने नाकाका रूपमा विभिन्न सञ्चारमाध्यममा पढ्न पाइएको विमानस्थल पनि हो, यो । अल्प अवधिमा धनाढ्य बन्ने सपना पालेर राष्ट्रसेवक कर्मचारीहरू यस स्थानमा पुगेका हुन्छन् । अर्थ आर्जन गर्ने अस्वस्थ प्रतिस्पर्धामा लिप्त हुन प्रायः कुनै पनि सेवाका कर्मचारी पछि पर्दैनन् । कर्मचारीहरूबीच सौहाद्र्धताका साथ आआफ्नो कर्तव्य निर्वाह गर्न सकिने अवस्था सहजै निर्माण गर्न सकिन्छ । यो अवस्था यस नाकामा किन बन्न सकेन ? यसैबाट त्यस घटनाको कारण पहिचान गर्नुपर्ने हुन्छ । प्रहरीको काम सुरक्षा चेकजाँच गर्नु हो । कार्यालयका काम कारबाहीलाई व्यवधान खडा गर्नु होइन । निजामती कर्मचारीहरूले प्रहरीलाई मित्रशक्तिका रूपमा ग्रहण गर्दा कुनै समस्या पर्दैन । सामान्यतया सबैले आआफ्नो कर्तव्यको पालन गर्दा समस्या आउँदैन । जब एकले अर्काको काम कारबाहीमा हस्तक्षेप गर्ने, व्यवधान खडा गर्ने कार्य प्रारम्भ हुन्छ, समस्या त्यहीँबाट प्रारम्भ हुन्छ । अध्यागमनका कर्मचारीहरू र प्रहरीबीचको सम्बन्ध पनि यही हो । यसमा धेरै सन्देह गरिरहनुपर्ने अवस्था रहँदैन ।

हालको यस घटनामा आरोप प्रत्यारोपको शृंखला प्रारम्भ भएको छ । प्रहरीले कार्यरत अध्यागमनका कर्मचारीलाई पटकपटक बिनाकारण चेक गरी कामकाजमा अवरोध गर्दै अध्यागमनका कर्मचारीहरूको तेजोवध गर्नथालेको थियो । एक स्थानबाट अर्को स्थानमा अथवा एक कोठाबाट अर्को कोठामा प्रवेश गर्दासमेत चेक गरिराखेको थियो । एक प्रकारले आफ्नो अधिकारको दुरुपयोग प्रहरीले हदैसम्म गरेको थियो । चेकजाँजका नाममा प्रहरीले आवश्यकताभन्दा ज्यादा गरी अपराधीसरहको व्यवहार भइराखेको थियो । यो अध्यागमनका कर्मचारीहरूको आरोप हो । प्रहरीको भनाइ भिन्न छ । भिजिट भिसामा घोटाला गर्दै मानव तस्करीमा अध्यागमनका कर्मचारीहरू संलग्न भएका थिए । उनीहरूको क्रियाकलाप शंकास्पद थियो । यस अपराधलाई नियन्त्रण गर्नुपर्ने उनीहरूको कर्तव्य हो, त्यसैले चेकजाँच गरेको हो । जब चेक गर्न अध्यागमनका कर्मचारीहरूबाट आनाकानी हुनथाल्यो, समस्या त्यहीँबाट प्रारम्भ भएको हो । चेक गर्न लाग्दा उनीहरूले प्रहरीलाई अनुमति नदिई जबर्जस्ती गर्दा प्रहरीले चेक गर्न खोजेको हो, त्यसैमा दुवै पक्षबीच हात हालाहालसम्मको अवस्था आइपरेको हो । अध्यागमनका कर्मचारीहरूको समूह नै प्रहरीमाथि जाइलागेको हो । त्यसको प्रतिकारसम्म प्रहरीले गरेको हो । दुवै पक्षका दावी केही हदसम्म सत्य हुनसक्छन् । प्रहरीले अध्यागमनका कर्मचारीमाथि अनुसन्धान गरिराखेको अवस्था थियो । केही अधिकृतमाथि मुद्दा चलाउने तयारी भइराखेको र केहीलाई वारेन्टसमेत जारी भइराखेको स्थिति छ । कर्मचारीहरू फरार बनेको अवस्था पनि छ ।

मुखमा नीलडाम लिएर उपचार गराएर प्रजिअ उनको सरुवा भएको स्थानमा हाजिर हुन पुगेको घटनाबारे सरोकारवाला कोही बोलेनन्

सीसीटिभी फुटेज हेर्दा दुवै पक्ष अमर्यादित तवरले प्रस्तुत भएकामा सन्देह रहँदैन । सामान्य अवस्थामा यो हदसम्म कर्मचारीहरू बेअनुशासित हुनुपर्ने अवस्था रहँदैन । दुवै पक्षबीच स्वार्थको द्वन्द्वको परिणति हो । त्यस स्थानमा दैनिक भइराखेका आर्थिकलगायतका अपराध सतहमा आउनु भनेको स्वार्थ बाझिएको अवस्था हो । अपराध कर्मबाट प्राप्त हुने प्रतिफलमा दुवै पक्ष सन्तुष्ट हुन नसक्नु हो । त्यही विमानस्थलबाट क्विन्टल सुन निर्वाध रूपमा तस्करी भइराखेको छ । तस्करीको केन्द्रका रूपमा विमानस्थलले आफ्नो पहिचान बनाएको छ । किर्ते डकुमेन्ट बनाई थुप्रै अपराधीले यो विमानस्थल प्रयोग गरिराखेका छन् । यसको जानकारी कहिल्यै पनि सतहमा आउँदैन । ठूलाठूला तस्कर र माफियाहरूका लागि स्वर्ग बनेको यस विमानस्थलमा सर्वसाधारण नागरिकहरू प्रताडित बन्नुपरिराखेका उदाहरणहरू प्रशस्त छन् । पूर्वगृहमन्त्रीको विवाहमा त्यहाँको ड्युटी फ्री सप नै खाली हुनेगरी प्रहरी महानिर्देशककै आदेशमा मादकपदार्थ बाहिर गएको उदाहरण पनि त्यस समयको सञ्चारमाध्यमले उजागर गरेकै हो । समग्रमा यो विमानस्थलमा अपवादबाहेक अपराध कर्ममा संलग्न हुने उद्देश्यसहितका मानिसहरूको जमघट हुने हो । अपराधीहरूका बीचको द्वन्द्वको उत्कर्ष रूप उजागर हुन पुगेको हो ।

निस्कर्ष

अब यस घटनाको छानबिन चलिराखेको छ । निजामती कर्मचारी र प्रहरीहरूको संयुक्त टोलीले छानबिन गरिराखेका छन् । ट्रेड युनियनहरूले यसको निष्पक्ष छानबिन गरेर दोषी प्रहरीहरूमाथि कारबाही नगरे मुलुकभरका अध्यागमन कार्यालयहरू बन्द गराउने धम्की गृहमन्त्रीलाई दिइरहेका छन् । यता, गृहमन्त्री भने प्रहरी र निजमती दुवै पक्षका कर्मचारीलाई उनीहरू अनुसारको जवाफ दिइराखेका छन् । प्रहरीले अध्यागमनका कर्मचारीउपरको छानबिनलाई तीव्रता दिइराखेको छ । प्रमाणका आधारमा केही कर्मचारीमाथि मुद्दा चल्ने निश्चित छ । यसमा प्रहरी केही हदसम्म पूर्वाग्रही बन्ने नै छ । किनकि, यो मानवीय स्वभाव हो । ट्रेड युनियनहरूलाई बेवास्ता गर्दै गृहमन्त्री अघिबढन सक्दैनन् । प्रहरीलाई ठिक दूरीमा राख्ने क्षमता र हैसियत गृहमन्त्रीमा देखिँदैन ।

दोषीमाथि अनुसन्धान गर्नुपर्छ । यो प्रहरीको कर्तव्य हो । प्रहरीलाई सघाउनु सबै असल नागरिकको कर्तव्य पनि हो । तर, यहाँ प्रहरीहरू बढी नै आक्रामक बनेको, अध्यागमनका कर्मचारीहरू पनि आफ्नो गलत धन्दामा प्रहरी बाधक बनेकामा आक्रोशित हुन पुगेको आशंका भइराखेको छ । अवस्था जेजस्तो भए पनि शारीरिक आक्रमणमा उत्रिने हर्कत अपराध कर्मकै रूपमा कानुनत लिनुपर्छ । फुटेजले अवस्था स्पष्ट गरेकै छ । आआफ्ना कर्मचारीलाई बचावट गर्न र उनीहरूको मनोवल गिर्न नदिने काममा दुवै पक्ष लाग्ने नै छन् र लागि राखेका पनि छन् । गृहसचिव र गृहमन्त्री प्रहरी र निजामती दुवै कर्मचारीका साझा हुन्छन् ।

गल्ती गर्ने दुवै पक्षमाथि कडा कारबाही गर्न उनीहरू चुक्नुहुँदैन । कानुन हातमा लिने सन्दर्भ अत्यन्त ठूलो अपराध हो । त्यसमा पनि कानुन कार्यान्वयन गर्ने पात्रहरूबाटै यो गलत कर्म हुन पुगेकाले दोषी व्यक्ति कारबाहीको भागिदार हुनुपर्छ । अन्यथा यो प्रवृत्ति बढ्नेछ । हालसम्मको अवस्था हेर्दा यस विषयको कारबाही पनि कर्मकाण्डी नै हुनेछ । यसमा संलग्न कर्मचारीलाई सरुवा गरिनेछ । छानबिन समितिको प्रतिवेदन भएपश्चात सामान्य स्पष्टीकरण सोधेर कारबाही गरिएको देखाइनेछ । गलत प्रवृत्तिले प्रश्रय पाउने अवस्था यथावत रहनेछ । सरकारलाई जिम्मेवार भएको देख्न पनि यस प्रवृत्तिमा क्रमभंग गर्न सरकारी तदारुकता जरुरी देखिएको छ । राजधानी

युगखबर अनलाइनमा प्रकाशित कुनै सामग्रीबारे कुनै गुनासो, सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई [email protected] मा पठाउनु होला । धन्यवाद ।

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?

प्रतिक्रिया

ताजा अपडेट
इन्द्रेणीका सञ्चाल कँडेलविरुद्ध यौन दुर्व्यवहारको मुद्दा
२०८० फागुण १४, सोमबार
संसद भवनको सुरक्षार्थ खटिएको प्रहरी टोलीको जिम्मेवारी खोसियो
२०८० फागुण १४, सोमबार
इजरायली सेनाद्वारा गाजाका सर्वसाधारणलाई ‘उद्धार गर्ने’ योजना प्रस्ताव
२०८० फागुण १४, सोमबार
यस वर्ष श्रीलङ्कामा पर्यटक आगमन सङ्ख्यामा २५ लाख नाघ्न सक्ने
२०८० फागुण १४, सोमबार
मिटरब्याज पीडितलाई न्याय दिने काम भइरहेको गृहमन्त्रीको दाबी
२०८० फागुण १४, सोमबार
राष्ट्रपति पौडेलद्वारा आचार्यको निधनप्रति दु:ख व्यक्त
२०८० फागुण १४, सोमबार
अझै पाँच जिल्ला पूर्ण खोप घोषणा हुन बाँकी
२०८० फागुण १४, सोमबार