नेतान्याहुलाई इजरायलमा नयाँ सरकार बनाउन र विश्वासको मत पाउन कठिन

तेल अवीव, १६ कात्तिक । अक्टोबर २७ मा सम्पन्न संसदीय निर्वाचनपछि इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले आफ्नो गठबन्धनको संसदीय बहुमत गुमाइसकेका छन्।

तर, नेतान्याहुको विरोधमा रहेका यहुदी दलहरूको समूहले पनि १२० सिट भएको ‘नेसेट’ (इजरायली संसद्) मा बहुमत हासिल गर्न सकेका छैन, जसका कारण इजरायलमा नयाँ सरकार गठनका लागि कुनै स्पष्ट बाटो देखिएको छैन्।

इजरायलका विभिन्न राजनीतिक समूहहरूले सरकार गठनका सम्भावित विकल्पहरूबारे विचार गरिरहँदा आगामी केही हप्तासम्म राजनीतिक खिचातानी चल्ने सम्भावना छ। यसमा प्रतिद्वन्द्वी समूहहरूलाई समेट्ने ‘संयुक्त सरकार’ वा बाह्य समर्थनमा निर्भर रहने ‘अल्पमतको सरकार’ जस्ता विकल्पहरू समावेश छन्। यदि उनीहरू कुनै सहमतिमा पुग्न असफल भएमा इजरायल पुनः निर्वाचनतर्फ अघि बढ्न सक्छ।

इजरायलको निर्वाचनको अन्तिम नतिजा

नेतान्याहू समर्थक गठबन्धनले ५३ सिट जितेको छ, जसमा लिकुड २७, युनाइटेड तोराह जुदाइज्म  ७, ओत्ज्मा येहुदित ७, शास ६, रिलिजियस जियोनिज्म

नेतान्याहूको विरोधमा रहेका यहुदी दलहरूको समूहले ४८ सिट जितेको छ, जसमा याशार २१, ब्याचाद १२, द डेमोक्र्याट्स ८, यिस्रायल बेतेनु ७

अरब नेतृत्वका दलहरूले १९ सिट जितेका छन्, जसमा जोइन्ट लिस्ट ११, राआम ८

यसको अर्थ, हालका कुनै पनि समूहसँग इजरायली संसद् (नेसेट) मा बहुमतका लागि आवश्यक ६१ सिट छैन। तसर्थ, नयाँ सरकार गठन गर्न केही दलहरूले आफ्नो गठबन्धन परिवर्तन गर्नुपर्ने वा विभिन्न समूहहरूबीच सहकार्य गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।

अब के हुन्छ?

इजरायलको निर्वाचन परिणाम आधिकारिक रूपमा प्रमाणित गरिनुपर्छ र नोभेम्बर ४ सम्ममा राष्ट्रपति आइज्याक हर्जोगसमक्ष पेस गरिनुपर्छ। नयाँ ‘नेसेट’ (इजरायली संसद्) का सदस्यहरूको शपथ ग्रहण नोभेम्बर १० मा हुने तय गरिएको छ। राष्ट्रपति हर्जोगले नोभेम्बर ११ भित्र नयाँ सरकार गठन गर्न नेसेटका कुनै एक सदस्यलाई जिम्मेवारी सुम्पनु पर्नेछ। उनले विभिन्न दलका नेताहरूसँग परामर्श गरेर, गठबन्धन बनाउन सबैभन्दा बढी सम्भावना देखिने उम्मेदवारलाई छनोट गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। हर्जोगद्वारा जिम्मेवारी दिइएका उम्मेदवारसँग गठबन्धन बनाउन २८ दिनको समय छ, जसमा १४ दिन थपिने सम्भावना पनि रहन्छ।

सरकार गठनका लागि हर्जोगले सबैभन्दा पहिले कसलाई मनोनयन गर्लान्?

उनले अहिलेसम्म केही बताएका छैनन् तर सबैभन्दा सम्भावित उम्मेदवारहरूमा नेतान्याहू वा इजरायली सेनाका पूर्व प्रमुख गादी आइजेनकोट पर्न सक्छन्। आइजेनकोटको ‘याशार’ पार्टीले विपक्षी खेमामा सबैभन्दा बढी मत प्राप्त गरेको छ। इजरायली सञ्चारमाध्यम ‘येदिओथ अहरोनोथ’ का अनुसार नेतान्याहूलाई सत्ताबाट हटाउने प्रयासमा केही अरब-नेतृत्वका दलहरूले आइजेनकोटलाई समर्थन गर्न सक्ने भएकाले, उनी नेतान्याहूभन्दा केही बलियो स्थितिमा हुन सक्छन्।

यता, हर्जोगले इजरायली राजनीतिज्ञहरूलाई आग्रह गरेका छन् कि उनीहरूले आफ्नो अडानमा लचिलोपन अपनाउन् र यस्ता “रचनात्मक समाधान” खोजून्, जसले नयाँ सरकार गठन गर्न मद्दत गरोस् र निर्वाचनको अर्को चरण (दोस्रो चुनाव) टार्न सकियोस्। चुनावअघि हर्जोगले भनेका थिए कि देशलाई अर्को निर्वाचन प्रक्रियाबाट बचाउन उनी हरसम्भव प्रयास गर्नेछन्। यसका लागि उनले नेतान्याहू र आइजेनकोटजस्ता प्रतिद्वन्द्वीहरूलाई समेत समेटेर ‘राष्ट्रिय एकताको सरकार’ गठन गर्न जोड दिन सक्छन्।

के विपक्षी खेमाले अरब-नेतृत्वका दलहरूसँग सहकार्य गर्न सक्ला ?

यो अझै स्पष्ट छैन। यसअघि आइजेनकोट र अन्य विपक्षी नेताहरूले अरब-नेतृत्वका दलहरूसँग सहकार्य गर्ने सम्भावनालाई अस्वीकार गरेका थिए। तर, पूर्वप्रधानमन्त्री एहुद बराकको भनाइमा उनीहरूले “आफ्नो विचार परिवर्तन गर्न सक्छन्”। बराक तर्क गर्छन् कि यदि नेतान्याहू उनीहरूको ठाउँमा भएको भए उनले पक्कै पनि यस्तै गर्ने थिए। शुक्रबार ‘फ्रान्स २४’ सँग कुरा गर्दै बराकले भने, “यदि नेतान्याहूलाई यस्तै समस्या परेको भए, उनले तुरुन्तै ‘राआम’ (Ra’am) पार्टीका नेता मन्सुर अब्बासलाई बोलाउने थिए र उनलाई गृहमन्त्रीको जिम्मेवारी दिने थिए।”

इजरायलको ‘च्यानल १२’का अनुसार अब्बास आफैंले विपक्षी खेमासँग मिलेर काम गर्ने इच्छा देखाएका छन्। उनले आइजेनकोटका सर्तहरू आफ्नो पार्टीका लागि बाधक नबन्ने बताएका छन्। अरब-नेतृत्वको ‘जोइन्ट लिस्ट’ का युसेफ जबारिनले पनि आफ्नो पार्टी “नेतान्याहू सरकारलाई सत्ताबाट हटाउन” तयार रहेको बताएका छन्। उनले ‘एक्स’ मा लेखेका छन्, “परिवर्तन यहुदी-अरब साझेदारीमार्फत आउँछ, एक वास्तविक र समान साझेदारी।”

यदि अरब-नेतृत्वका दलहरू विपक्षी गठबन्धनमा औपचारिक रूपमा सामेल भएनन् भने पनि उनीहरूले बाहिरबाट समर्थन जनाउँदै ‘नेसेट’ (इजरायली संसद्) मा विश्वासको मत पारित गर्न मद्दत गर्न सक्छन्। इजरायली नागरिक समाज समूह ‘जाजिम’ की सह-संस्थापक रालुका गानियाले अल जजिरालाई बताइन् कि विपक्षी खेमा र इजरायलका प्यालेस्टिनी नागरिकहरूको प्रतिनिधित्व गर्ने अरब-नेतृत्वका दलहरूबीचको गठबन्धन नै “समग्रमा इजरायली लोकतन्त्रका लागि अघि बढ्ने एकमात्र बाटो हो।”

यदि कसैले पनि सरकार गठन गर्न सकेन भने के हुन्छ?

यदि हर्जोगद्वारा चयन गरिएको पहिलो उम्मेदवारले ४२ दिनभित्र सरकार गठन गर्न असफल भएमा इजरायली राष्ट्रपतिसँग अर्का नेसेट (संसद) सदस्यलाई २८ दिनभित्र सरकार गठन गर्ने प्रयास गर्न आग्रह गर्ने विकल्प हुन्छ यदि ती उम्मेदवार पनि असफल भएमा नेसेट सदस्यहरूको बहुमतले तेस्रो उम्मेदवार अघि सार्न सक्छन्, जसलाई सरकार गठन गर्ने प्रयासका लागि अन्तिम १४ दिनको समय दिइनेछ।

६१ सिटको समर्थन प्राप्त गठबन्धन नभए पनि कुनै उम्मेदवारले साना दलहरू (अरब-नेतृत्वका दलहरूसहित) को बाह्य समर्थन जुटाएर अल्पमतको सरकार गठन गर्ने प्रयास गर्न सक्छन् वा आलोपालो प्रधानमन्त्री बन्ने गरी सत्ता साझेदारीको सम्झौता गर्न सक्छन्।

यदि यीमध्ये कुनै पनि विकल्प सफल भएन र गतिरोध कायमै रह्यो भने, ‘नेसेट’ (इजरायली संसद्) औपचारिक रूपमा विघटन हुनेछ र इजरायली जनताले फेरि एकपटक निर्वाचनमा सहभागी हुनुपर्नेछ। त्यस्तो निर्वाचन ९० दिनभित्र घोषणा गरिसक्नुपर्ने हुन्छ।

यसबीचमा सत्ताको बागडोर कसको हातमा हुन्छ?

नयाँ सरकार गठन नभएसम्म बेन्जामिन नेतान्याहु कामचलाउ प्रधानमन्त्रीका रूपमा कायम रहनेछन्। यदि यो प्रक्रिया लम्बियो भने इजरायलमा सबैभन्दा लामो समयसम्म प्रधानमन्त्री रहेका नेतान्याहु अझै केही महिना सत्तामा रहन सक्छन,  उनी अन्त्यमा बन्ने नयाँ सत्ता गठबन्धनको हिस्सा बन्न असफल नै किन नहोउन्।न्यूजकारखाना