इरानबाट १० भारतीय नाविक रिहा

मुम्बई, १३ जेठ (रासस\एएफपी) : जुलाई २०२५ मा तेल ट्याङ्करमा इरानमा पक्राउ परेका दस जना भारतीय नाविकहरूलाई लामो कूटनीतिक प्रयासपछि रिहा गरिएको समुद्री ढुवानी क्षेत्रका अधिकारीहरूले मङ्गलबार राति जानकारी दिएका छन् । निरन्तर कूटनीतिक संवाद र संलग्नतापछि उनीहरूको रिहाइ सम्भव भएको दाबी गरिएको हो ।

भारतको समुद्री यातायात महानिर्देशालयका अनुसार एमभी हार्बर फिनिक्स जहाजका चालक दलका ती सदस्यहरूलाई जुलाई २०२५ मा जास्क बन्दरगाह नजिकै जहाज रोकिने घटनापछि इरानमा हिरासतमा राखिएको, पक्राउ गरिएको र कैद गरिएको थियो । उक्त घटनाबारे विस्तृत रूपमा स्पष्ट विवरण भने सार्वजनिक गरिएको छैन ।

महानिर्देशालयले जारी गरेको विज्ञप्तिमा ती नाविकहरूलाई अहिले रिहा गरिसकिएको छ र सुरक्षित रूपमा उनीहरूबीच पुनर्मिलन गराइएको उल्लेख छ । साथै, उनीहरूलाई छिट्टै भारत फर्काउन आवश्यक सबै प्रबन्धहरू समन्वय भइरहेको पनि जनाएको छ ।

भारत र इरानबीच लामो समयदेखि कूटनीतिक तथा ऊर्जा सम्बन्ध रहँदै आएको भए पनि भारतले संयुक्त राज्य अमेरिका र इजरायलसँग समेत घनिष्ठ सम्बन्ध कायम राख्दै सन्तुलित परराष्ट्र नीति अपनाउँदै आएको छ ।

इरानी सुरक्षा निकायहरूले खाडी क्षेत्रमा अवैध इन्धन ओसारपसारमा संलग्न जहाजहरूलाई नियमित रूपमा रोक्ने गरेको घोषणा गर्दै आएका छन् । यसै सन्दर्भमा उक्त ट्याङ्कर पनि निगरानीमा परेको हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ ।

भारतले नाविकहरूको रिहाइका विषयमा वार्ताका क्रममा शान्त कूटनीति अपनाउँदै सार्वजनिक रूपमा न्यूनतम टिप्पणी गर्ने नीति लिएको थियो । तर, उनीहरूलाई किन पक्राउ गरिएको हो वा जहाजसँग सम्बन्धित विस्तृत कारण के थियो भन्नेबारे भारतले औपचारिक रूपमा थप विवरण दिएको छैन ।

जहाज ट्र्याकिङ साइटहरूका अनुसार एमभी हार्बर फिनिक्स पलाउ झण्डा भएको तेल उत्पादन ट्याङ्करको रूपमा सूचीबद्ध गरिएको थियो । यो घटनाले खाडी क्षेत्रको समुद्री मार्गमा देखिने जोखिम र जटिलताप्रति फेरि ध्यान आकर्षित गरेको छ ।

भारत विश्वकै सबैभन्दा ठूलो व्यापारिक नौसैनिक कार्यबलमध्ये एक रहेको छ, जसअन्तर्गत हजारौँ भारतीय नाविकहरू खाडी क्षेत्रका शिपिङ लेनहरूमा कार्यरत छन् ।

यसबीच, इरानले हर्मुज जलसन्धिमार्फत हुने ढुवानीमा प्रतिबन्ध कडा बनाएको छ । यस मार्गबाट विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल र तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) ढुवानी हुने गर्दछ । यो कदम संयुक्त राज्य अमेरिका र इजरायलले फेब्रुअरी २८ मा आक्रमण सुरु गरेपछि लिइएको बताइएको छ ।

विश्वको तेस्रो ठूलो तेल आयातकर्ता भारतले आफ्नो कुल कच्चा तेलको झण्डै आधा हिस्सा हर्मुज जलसन्धि हुँदै प्राप्त गर्ने भएकाले यस क्षेत्रको सुरक्षा र स्थायित्व उसका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण मानिन्छ ।