कांग्रेसभित्रको शक्ति संघर्ष थप पेचिलो

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसभित्रको आन्तरिक विवाद र शक्ति संघर्ष थप पेचिलो बन्दै गएको छ । गत पुसमा सम्पन्न विशेष महाधिवेशनबाट निर्वाचित सभापति गगनकुमार थापाको नेतृत्वलाई चुनौती दिँदै पार्टीभित्र आफ्नो उपस्थिति बलियो बनाउने उद्देश्यका साथ कांग्रेसको संस्थापनइतर पक्षले विराटनगरमा बृहत् एकता भेलाको तयारी गरेको छ । नेतृत्वलाई दबाब दिन र आफ्ना मागहरू सम्बोधन गराउन कांग्रेसका निवर्तमान सभापति शेरबहादुर देउवा, डा. शेखर कोइराला र पूर्णबहादुर खड्का पक्षधरले आगामी जेठ ३१ गते विराटनगरको होटल मनास्लुमा ठूलो भेला आयोजना गर्न लागेका हुन् । यस कार्यक्रमका लागि आवश्यक सम्पूर्ण तयारीहरू तीव्र पारिएको छ ।

डा. शेखर कोइरालाको प्रमुख आतिथ्यमा हुने यस भेलामा डा. शशांक कोइराला, कृष्णप्रसाद सिटौला, विजयकुमार गच्छदार, डा. मीनेन्द्र रिजाल, एनपी साउद, राजीव कोइराला लगायतका पूर्वकेन्द्रीय सदस्यहरू र हाल समितिमा रहेका केही नेताहरूको सहभागिता रहने निश्चित भएको छ । हालसम्मका भेला तथा बैठकहरूमा यी सबै शीर्ष नेताहरू एउटै मञ्चमा बिरलै मात्र उपस्थित भएका थिए, जसले गर्दा यो भेलालाई निकै अर्थपूर्ण रूपमा हेरिएको छ ।

नेपाली कांग्रेस विराटनगर महानगर समितिका सभापति दीपक चापागाईंका अनुसार पार्टीलाई एकताबद्ध बनाउने मूल उद्देश्यका साथ यो भेला आयोजना गर्न लागिएको हो । ‘पार्टी एक बनाऔँ भन्ने उद्देश्यले भेला गर्न लागिएको हो, दुवै पक्षलाई एकै ठाउँमा ल्याउने योजनाअनुरूप नै हामीले यो कदम चालेका हौँ ।’ सभापति चापागाईंले स्पष्ट पार्नुभयो । उहाँका अनुसार कार्यक्रम गर्न केन्द्रीय समितिको अनुमति आवश्यक नपर्ने र पालिकास्तरबाटै पनि शीर्ष नेताहरूलाई आमन्त्रण गरेर पालिकाकै ब्यानरमा कार्यक्रम गर्न सकिने वैधानिक व्यवस्था छ ।

यद्यपि, प्रदेश समिति भने यो कार्यक्रमप्रति पूर्णरूपमा अनभिज्ञ देखिएको छ । कांग्रेस कोसी प्रदेशका सभापति उद्धव थापाले आफूहरूलाई यस कार्यक्रमबारे कुनै आधिकारिक जानकारी नआएको बताउनुभएको छ । ‘हामीलाई यो कार्यक्रमबारे आधिकारिक जानकारी छैन, कुनै औपचारिक च्यानलबाट मलाई जानकारी आएको छैन’ उहाँले भन्नुभयो । यसले पार्टीभित्रको समानान्तर गतिविधि र तल्लो तहसम्म पुगेको संवादहीनतालाई थप छताछुल्ल पारेको छ ।

सदस्यता नवीकरणमा चर्को विवाद

पछिल्लो समय कांग्रेसभित्र क्रियाशील सदस्यता नवीकरण र अद्यावधिक गर्ने विषयले ठूलो विवादको रूप लिएको छ । सभापति गगन थापा नेतृत्वको संस्थापन पक्षले चुनावमा नागरिकबाट अपेक्षित अनुमोदन नपाएको र पार्टीलाई भोट नहाल्नेहरूको कुनै पनि हालतमा सदस्यता कायम राख्न नसकिने भन्दै सदस्यता अद्यावधिक गर्ने अडान लिएको छ । चुनावमा कसले भोट हालेनन् भन्ने तथ्यांक निकाल्न पनि अद्यावधिक गर्नुपर्ने दाबी संस्थापन पक्षको छ ।

तर, इतर पक्षले भने १४औँ महाधिवेशनबाटै नवीकरण भइसकेकाले १५औँ महाधिवेशनसम्मका लागि पुनः अद्यावधिक गर्न नपर्ने अडान राख्दै आएको छ । संस्थापन पक्षले तल्लो तहका इमानदार कार्यकर्तामाथि झोक पोखेको र वडा सभापतिहरूको जिम्मेवारी खोसेर अर्कै व्यक्तिलाई सदस्यता नवीकरण गर्न दिएको भन्दै इतर पक्ष आक्रोशित छ । यही असन्तुष्टिलाई लिएर जेठ २२ गते मोरङ जिल्ला पार्टी कार्यालयमा क्रियाशील सदस्यता नवीकरणकै विषयमा भएको छलफलमा विवाद हुँदा सह-महामन्त्री डिना संग्रौलाविरुद्ध नाराबाजीसमेत भएको थियो ।

यसअघि पनि संस्थापनइतर पक्षले वैशाख २९ गते विराटनगरमै कोसी प्रदेशस्तरीय बृहत् भेला आयोजना गरेको थियो । त्यसैगरी, सुदूरपश्चिम, कर्णाली, गण्डकी र बागमती प्रदेशमा पनि इतर पक्षले समानान्तर भेलाहरू गर्दै आएको छ । जेठ ७ गते विराटनगरमा सम्पन्न वडा सभापतिहरू र नेताहरूको भेलाले त क्रियाशील सदस्यता अद्यावधिक (इन्ट्री) नै नगर्ने औपचारिक निष्कर्ष निकालेको थियो ।

चुनावी पराजयसम्मको बाछिटा

कांग्रेसको यो चरम विवादको बीजारोपण गत २०८२ भदौ २४ गते भएको ‘जेन-जी’ आन्दोलन र त्यसपछिका राजनीतिक घटनाक्रमसँग जोडिएको छ । उक्त आन्दोलनपछि तत्कालीन सभापति शेरबहादुर देउवाले असोज २८ गते पूर्णबहादुर खड्कालाई कार्यवाहक सभापतिको जिम्मेवारी दिनुभएको थियो । त्यसलगत्तै पार्टीभित्र ५४ प्रतिशत महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूले हस्ताक्षर बुझाउँदै विशेष महाधिवेशनको माग गरे ।

लामो रस्साकस्सी र केन्द्रीय समितिको विवादपछि गत पुस मसान्तमा गगन थापाको नेतृत्वमा विशेष महाधिवेशन सम्पन्न भयो, जसलाई निर्वाचन आयोग र सर्वोच्च अदालतले समेत आधिकारिकता प्रदान गरिसकेको छ । तर, खड्का र कोइराला पक्षले विशेष महाधिवेशनको प्रक्रियाप्रति असहमति जनाउँदै आफूहरूमाथि कारबाही गरिएको र संवादका नाममा धोका दिइएको आरोप लगाउँदै आएका छन् ।

गत फागुन २१ गते सम्पन्न प्रतिनिधिसभा चुनावमा सय सिट कटाउने अपेक्षा गरेको कांग्रेसले जम्मा ३८ सिट मात्रै ल्याएर लज्जास्पद हार व्यहोरेपछि दुवै पक्षबीच आरोप-प्रत्यारोप थप उत्कर्षमा पुगेको छ । प्रवक्ता देवराज चालिसेका अनुसार पार्टीले कम्तीमा २१ वटा निर्वाचन क्षेत्रमा पार्टीभित्रकै अन्तर्घातका कारण पराजय भोगेको निष्कर्ष निकालेको छ । पाँच हजारदेखि १० हजारसम्मको ठूलो मतान्तरमा पराजित भएका क्षेत्रमा अन्तर्घात, कमजोर चुनावी क्याम्पेन र प्रतिकूल भाष्यले पार्टीलाई रक्षात्मक बनाएको संस्थापनको दाबी छ । तर, पूर्वकार्यवाहक सभापति पूर्णबहादुर खड्काले भने चुनावको मुखमा गरिएको विशेष महाधिवेशनले पार्टीलाई ऊर्जा दिनुको साटो नेतृत्व कब्जा गर्ने नियत राखेका कारण नै कांग्रेस ३८ सिटमा खुम्चिएको दाबी गर्नुभएको छ ।

सहमति कि विभाजन ?

पार्टी विभाजनको डिलमा पुगेको भन्दै दुवै पक्षबाट बेलाबखत चेतावनीयुक्त अभिव्यक्तिहरू आइरहेका छन् । संस्थापनइतर पक्षका नेता मीन विश्वकर्माले आफूहरू महाधिवेशन तयारीका लागि ‘नयाँ घर’ (सम्पर्क कार्यालय) को खोजीमा रहेको बताउनुभएको छ । ‘मिलाउन सकियो भने साझा सम्पर्क कार्यालय हुन्छ, मिलाउन सकिएन भने के हुन्छ भन्न सकिँदैन’ उहाँले चेतावनी दिनुभएको छ । इतर पक्षले आफूहरूले उठाएको सदस्यता पुनः नवीकरणको विषयमा संस्थापन एकलौटी अगाडि बढे अर्को बाटो समात्ने र अर्को पार्टी बनाउने अभियानमा लाग्ने चेतावनीसमेत दिएको छ ।

विवाद समाधानका लागि सभापति गगनकुमार थापाले पूर्णबहादुर खड्का र शेखर कोइरालालाई वरिष्ठ नेता बनाउने, १४औँ महाधिवेशनबाट निर्वाचित भएर आएकाहरूलाई केन्द्रीय समितिमा मनोनीत गर्ने सहितको आठ बुँदे सहमतिको प्रस्ताव पठाउनुभएको छ । उहाँले देउवा र शेखरनिकट कैयौँ नेताहरूलाई आफ्नो पक्षमा ल्याएर महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारीसमेत दिइसक्नु भएको छ ।

यता, खड्काले भने १४औँ महाधिवेशन र विशेष महाधिवेशनबाट निर्वाचित समितिहरूलाई ‘मर्ज’ गरेर १५औँ महाधिवेशन आयोजक समिति बनाउनुपर्ने, सदस्यता अद्यावधिकलाई अनिवार्य गर्न नहुने र पार्टीका विभिन्न तहमा भइरहेका नियुक्तिहरू रोक्नुपर्ने प्रतिप्रस्ताव अघि सार्नुभएको छ । नेपालमा जहानियाँ राणा शासन र निर्दलीय पञ्चायतविरुद्धको आन्दोलनको शंखघोष गर्ने नेपाली कांग्रेसको उद्गम थलो विराटनगर नै हो । त्यही ऐतिहासिक भूमिबाट इतर पक्षले जेठ ३१ गते संस्थापन पक्षलाई विपक्षीहरू एकताबद्ध भएको सन्देश दिन खोजेको छ ।हिमालय टाइम्स