बाढीको असर भान्सामा

काठमाडौँ, भदौ १७ गते । भोटेकोशीबाट आएको हिमबाढीको असर उपत्यकावासीको भान्सासम्म देखिन थालेको छ । काठमाडौँ आउने सडक अवरुद्ध भई आपूर्ति प्रभावित हुँदा त्यसको असार उपत्यकावासीको भान्सामा देखिन थालेको हो ।

काठमाडौँमा खाद्यान्न भित्रिने सबैभन्दा ठुलो र प्रमुख पृथ्वी राजमार्ग सडकमा क्षति हुँदा खाद्य आपूर्तिमा समस्या देखिएको व्यापारी बताउँछन् । उपभोक्ता खाद्यान्न नपाइने सन्त्रासले खाद्य मौज्दात गर्ने सोच बनाउन थालिसकेका छन् । काठमाडौँमा खाद्यान्न अभाव नभए पनि लामो समय यसप्रकारको अवस्था रहेमा समस्या हुने व्यापारी बताउँछन् ।

नेपाल खुद्रा व्यापार सङ्घका अनुसार चिनी, खानेतेल, चामल, दलहनलगायतका वस्तुको मूल्य अहिलेको विपत्भन्दा पहिले नै महँगो भएको र यसले झनै असर पार्ने देखिएको छ । चिनी प्रतिकेजी खुद्रामा १३० रुपियाँ, चामल प्रतिबोरा तीन सय रुपियाँ र खानेतेल प्रतिलिटर ५० देखि ७० रुपियाँसम्म महँगो भएको सङ्घले जनाएको छ । सङ्घका महासचिव अमुलकाजी तुलाधरले चिनी, तेल, चामललगायतका खाद्यान्नको महँगी भर्खरको विपत्का कारणभन्दा पनि यसअघि नै महँगो भएको र यसको असरले अझै थपिने सम्भावना रहेको बताउनुभयो ।

बजारमा चिनी सहज रूपमा नपाइएको र कतिपयले बेच्न छोडेको बताउँदै उहाँले भन्नुभयो, “हामीले थोक व्यापारीबाट प्रतिकेजी १२८ रुपियाँमा तिर्छौं तर बिल भने प्रतिकेजी एक सय रुपियाँको मात्रै पाउँछौँ । त्यो चिनी ल्याएर कसरी बेच्ने ? त्यसैले धेरै खुद्रा व्यापारीले चिनी बेच्न छोडेका छौँ ।” बजारमा चिनी मात्रै होइन, पछिल्लो समयमा चामल र खानेतेलको मूल्य त्यसै गरी बढेको उहाँको अनुभव छ ।

नेपालमा प्रत्येक वर्ष तीन लाख मेट्रिक टन चिनी खपत हुने गरेको छ । जसमा एक लाख ९० हजार मेट्रिक टन नेपालमा उत्पादन हुन्छ । बाँकी एक लाख १० हजार मेट्रिक टन चिनी भारतबाट ल्याउनु पर्छ । गत वैशाखमै भारतबाट चिनी निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाएकाले यसको असर अहिले बजारमा देखिएको व्यापारी बताउँछन् ।

गत जेठ १ गते नेपाल चिनी उद्योग सङ्घले जारी गरेको विज्ञप्तिमार्फत चिनी अभाव नहुने भन्दै सरकारलाई आश्वस्त पारेको थियो । “स्वदेशमै पर्याप्त चिनी मौज्दात छ, आत्तिनु पर्दैन, कारखानाबाट मूल्य बढ्दैन,” सङ्घको विज्ञप्तिमा उल्लेख गरिएको थियो । उद्योगीको उक्त प्रतिबद्धतापछि बजार केही हदसम्म शान्त बने पनि अहिले चाडपर्व आउन थालेसँगै चिनीको अभाव पुनः चुलिएको छ । जेठमा चिनी पर्याप्त भए पनि अहिले मौज्दात सकिएको सङ्घको दाबी छ । तत्कालीन समयका लागि भनिएको विषयलाई लिएर अहिले सबै अभावको दोष उद्योगीमाथि लगाउनु सरकारको कमजोरी भएको सङ्घको तर्क छ । चिनी आपूर्तिकर्ता भने सरकारले चिनी आयातका लागि समयमै अनुमति नदिए र कोटासम्बन्धी स्पष्ट नीतिगत निर्णय नगरे चाडपर्वमा बजारमा चरम अभाव र मूल्यवृद्धि हुन सक्ने बताउँछन् । भारतलगायत छिमेकी तथा तेस्रो मुलुकमा चिनीको मूल्य प्रतिडलरका हिसाबले बढ्दै गएको अवस्थामा नेपालमा पनि त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव पर्ने देखिन्छ ।

चाडपर्वलक्षित सरकारले भारतबाट १० हजार क्विन्टल चिनी आयात गर्ने भनेकोमा पाँच हजार क्विन्टल चिनी नेपालगन्ज आइपुगेको जनाएको छ । सो परिणामको चिनी ल्याउन लागेकोमा पाँच हजार क्विन्टल चिनी काठमाडौँ आउने क्रममा छ । खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनीका निमित्त कार्यकारी अधिकृत शर्मिला सुवेदीले आधा काठमाडौँ आइपुगेको र आउने क्रममा रहेको जानकारी दिनुभयो । खाद्य कम्पनीले आन्तरिक उद्योगसँग पनि दुई हजार पाँच सय मेट्रिक टन चिनी खरिदका लागि प्रक्रिया थालिसकेकाले चाडपर्वमा अभाव नहुने उहाँको भनाइ छ ।

बजारमा चिनीको कृत्रिम अभाव र मूल्यवृद्धिको गुनासो बढिरहेका बेला साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेसनसँग हाल काठमाडौँसहित वीरगन्जमा रहेको गोदाममा गरी चार हजार एक सय मेट्रिक टन चिनी मौज्दात रहेको जनाएको छ । कम्पनीका उपमहानिर्देशक कुमार राजभण्डारीले तत्कालका लागि कर्पोरेसनसँग चिनी भएकाले आत्तिन नपर्ने जानकारी दिनुभयो । उहाँका अनुसार चाडपर्वमा चिनीको अभाव नहोस् भनेर चिनी उद्योगीसँगबाट १२ हजार ५३० मेट्रिक टन चिनी खरिद गर्ने काम भइरहेको छ । त्यस परिणामको चिनी खरिदका लागि रकम भुक्तानी भइसकेको कर्पोरेसनका सूचना अधिकारीसमेत रहेका उपमहानिर्देशक राजभण्डारीले जानकारी दिनुभयो ।

मौज्दात र मूल्यकेन्द्रित अनुगमन

वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागले मङ्गलबारदेखि १३ वटा टोली बनाएर खाद्यान्नको मौज्दातको अवस्था र मूल्यमा केन्द्रित रहेर अनुगमन थालेको जनाएको छ । अनुगमनमा चिनी, चामल र खानेतेलको मूल्य यसअघि नै बढेको र प्रमुख राजमार्ग अवरुद्धको असर भने नदेखिएको विभागले जनाएको छ । विभागका निर्देशक अनिल किराँतीले खाद्यान्न मौज्दातको अवस्था बुझ्नका लागि गोदामको अनुगमन गर्दा तत्कालै आत्तिन पर्ने अवस्था नरहेको र वैकल्पिक मार्गबाट खाद्यान्न आपूर्ति भएकाले समस्या नहुने स्पष्ट पार्नुभयो ।गोरखापत्र दैनिकबाट